En levenslang ben ik niet eenzaam meer.


Psalm 116.
In januari organiseerde de gemeente Nijkerk in het gemeentehuis een themamiddag rond het project eenzaamheid. Ongeveer 30  organisaties waren hierbij aanwezig. Achteraf vroeg ik mij af of de plaatselijke kerken ook waren uitgenodigd. Zelf vertegenwoordigde ik de Dorcas winkel aan de Boekdrukkerij. Uit de gekregen informatie zal ik enkele aandachtspunten overnemen en dat verbinden met Psalm 116.
 
Actueel
Eenzaamheid is zo oud als de mensheid, maar staat meer dan ooit in de belangstelling. Actuele ontwikkelingen vergroot het risico dat mensen met eenzaamheid te maken krijgen: dubbele vergrijzing (steeds meer ouderen die gemiddeld steeds ouder worden), afbouw van de verzorgingsstaat (iedereen moet zelfredzaam zijn en zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen) en hoge eisen aan de kwaliteit van het leven (intensief streven naar een gelukkig bestaan met goede sociale relaties). Daarnaast is steeds meer bekend over de negatieve gevolgen van eenzaamheid voor individu en samenleving. Daardoor neemt het gevoel van urgentie om eenzaamheid aan te pakken bij samenleving  en overheid toe. Zo hadden wij in de eerste  week van deze maand landelijk de Week tegen Eenzaamheid.
 
Gemis
Eenzaamheid is het niet verbonden voelen. Mensen die last hebben van eenzaamheid ervaren een gemis aan een hechte, emotionele band met anderen. Of hebben minder sociale relaties dan ze wensen. Dat kan gepaard gaan met gevoelens van leegte, verdriet, angst en zinloosheid en met lichamelijke of psychische klachten. Eenzaamheid is een persoonlijke ervaring. De één heeft meer betekenisvolle relaties of een groter sociaal netwerk nodig dan een ander. Eenzaamheid is veelal een verborgen probleem: het is niet aan mensen te zien of zij zich eenzaam voelen en er wordt weinig over gepraat. Eenzaamheid is niet hetzelfde als alleen zijn, het valt wel regelmatig samen.
 
Oorzaken
Er zijn veel oorzaken van eenzaamheid. Sociale relaties kunnen verloren gaan door veranderingen in de persoonlijke omstandigheden zoals overlijden van een dierbare, ziekte, echtscheiding, verlies van werk en inkomen en verhuizingen. De oorzaak kan ook gelegen zijn in het verminderen van de rol en betekenis van sociale verbanden zoals kerk- en buurtgemeenschappen. Daarnaast kunnen persoonlijke eigenschappen leiden tot gevoelens van eenzaamheid. Zoals een gering gevoel van eigenwaarde, verlegenheid, angst voor afwijzing of intimiteit en onzekerheid over uiterlijk. Een geheel andere oorzaak van eenzaamheid ligt in onrealistische hoge verwachtingen van sociale relaties.
 
En dan Psalm 116
Psalm 116 is een geliefde psalm. Deze woorden verdiepen ons geloofsleven. Het is geen oppervlakkig lied. Het is een lied uit de diepte. De psalmist werd ziek – niet een simpel griepje – nee – ernstig ziek: banden van de dood hadden mij omvangen. De dokter probeerde van alles en nog wat. Maar de situatie verergerde. De familie werd opgeroepen: angsten van het dodenrijk hadden mij aangegrepen, ik ondervond benauwdheid en smart. Er was voor de psalmist geen beademingsapparatuur – geen antibiotica – geen chemokuren. De adressen voor de rouwkaarten werden bij elkaar gezocht. Angsten voor het dodenrijk grepen de psalmist aan. Hevige benauwdheden, angsten en gevoelens van eenzaamheid. Hij zingt niet, zoals Asaf in Psalm 73: wie heb ik nevens u in de hemel? Nevens u begeer ik niets op aarde -  al zou mijn vlees en mijn hart bezwijken.
Dit zingt de dichter van Psalm 116 niet. Hij is ziek – ernstig ziek – toch wil hij blijven leven. Zijn strijd is gericht op herstel…..en hij mocht herstellen! Hij werd beter. Vanuit deze situatie heeft deze psalmist kunnen zingen: en levenslang ben ik niet eenzaam meer.
Elisabethbode
Het thema van de Elisabethbode van 27 september was: Hoe eenzaam? Ook onder ons wordt veel eenzaamheid geleden. Daarom trof mij een opmerking in dit nummer van de Elisabethbode: de kerk is dé plek waar je eenzaamheid kunt verzachten. De psalmist had in zijn leven ervaren: door Gods kracht ben ik levenslang niet eenzaam meer. Wij mensen kunnen elkaar helpen – en dan juist ook in de christelijke gemeente – de kerk – om eenzaamheid te verzachten. Om daar de woorden van Psalm 116 te blijven delen:
 
God heb ik lief, want die getrouwe Heer
nam, toen ik riep, met toegenegen oren
mijn woorden aan. Hij zal mij blijven horen
en levenslang ben ik niet eenzaam meer.
 
Ds. Onno Doorn