Uit het oog, uit het hart?

Afscheid van Jezus: de Hemelvaart
Hemelvaartsdag is geen topper. Ja, wel bij mooi weer. Want dan maken we er graag een leuke dag van (indien mogelijk…). Niks mis mee. Maar de geringe belangstelling van zelfs doorgewinterde kerkgangers voor de Hemelvaart van Jezus roept ook een vraag op: waar gaat het eigenlijk om? Wat is de betekenis van de Hemelvaart van Jezus?
‘Hemelvaart’ klinkt nogal abstract, theoretisch en afstandelijk. Het woord alleen al: ‘Hemelvaart’. Het is typisch kerkelijk jargon, ook een tikje belegen. Kerst en Pasen zijn christelijke feesten die verbonden zijn met de gang van het leven. Die feesten kunnen mede daarom ook makkelijk meegevierd worden door wie niks heeft met kerk en geloof (en dat gebeurt dus ook massaal). Hemelvaartsdag leent zich daar niet voor. Daarvoor is het begrip te abstract en teveel jargon.
Blijkbaar ervaren christenen dat zelf ook, gezien de geringe belangstelling voor het thema ‘De hemelvaart van Jezus’. Laten we daarom die belegen titel ‘Hemelvaart’ eens laten vallen. Wat dunk u van ‘Afscheid van Jezus’? Da’s veel begrijpelijker en eigentijdser. En het raakt aan de kern: ‘Hemelvaart’ is het moment waarop Jezus en zijn leerlingen afscheid van elkaar nemen.
‘Afscheid’ is een alledaags woord. En we herkennen het bijbehorende gevoel: weemoed. Je kunt je zomaar voorstellen dat de leerlingen van Jezus Hem misten. Wellicht zijn ze verward geweest, en hebben ze niet geweten wat te zullen doen.
Jezus wist dat, en bereidde hen voor op het naderende afscheid. Woorden van Jezus daarover zijn bewaard gebleven in het evangelie naar Johannes (hoofdstuk 14):
16 Dan zal ik de Vader vragen jullie een andere pleitbezorger te geven, die altijd bij je zal zijn: 17 de Geest van de waarheid. De wereld kan hem niet ontvangen, want ze ziet hem niet en kent hem niet. Jullie kennen hem wel, want hij woont in jullie en zal in jullie blijven. 18 Ik laat jullie niet als wezen achter, ik kom bij jullie terug. 19 Nog een korte tijd en de wereld zal mij niet meer zien, maar jullie zullen mij wel zien, want ik leef en ook jullie zullen leven.
Je moet deze zinnen even op je laten inwerken. De kern is dat Jezus spreekt over zijn plaatsvervanger. Hij zal afscheid nemen van zijn leerlingen. Maar Hij leeft. En Hij blijft aanwezig, zij het op een andere manier dan tot nu toe. Daarom ook die pakkende omschrijving die we wellicht kennen uit de liturgie: we blijven niet als wezen achter (de zondag na Hemelvaart heet ‘Wezenzondag’ n.a.v. deze tekst uit de bijbel).
Net als bij Pasen gaat het er ook bij de Hemelvaart van Jezus over dat Hij leeft en dat Hij aanwezig is. Dat is het centrum van de christelijke boodschap: Jezus leeft en is aanwezig, midden onder ons. Dat is de belofte die Jezus al voor zijn hemelvaart deelde met zijn leerlingen: ik zal in jullie wonen. Dichterbij kan niet!
De boodschap van Hemelvaartsdag sluit dus nauw aan bij Pasen: Jezus leeft, en is aanwezig. Tegelijkertijd ziet die boodschap uit naar Pinksteren: Jezus is niet meer tastbaar onder ons, maar geestelijk. De idee dat Jezus afscheid van zijn leerlingen bij zijn hemelvaart nam is dus maar beperkt: Hij bleef bij hen, maar anders dan voorheen.
En daarmee is het thema van Hemelvaart toch opeens heel actueel. Want het gaat dus over de vraag die velen vandaag de dag bezig houdt: waar is God in deze wereld? Hemelvaart gaat over de vraag of en hoe Jezus aanwezig is: in deze wereld, in de kerk, in en onder ons. Als Hij leeft (Pasen!), waar en hoe leeft Hij dan? Dat zijn ook de grote vragen die verband houden met Hemelvaartsdag. En dat zijn de grote vragen van deze tijd. In onze geseculariseerde wereld lijkt het als wetenschap en kennis geloof en kerk verdringen. Het lijkt alsof cijfers het leven en de loop der dingen bepalen: de cijfers van de economie, de cijfers waarin een mensenleven beschreven wordt. Het lijkt alsof staal, steen en beton de wereld vullen en de schepping (en daarmee het leven) verdringen.
Maar het mysterie van het christelijk geloof is dat Jezus leeft en aanwezig is. Er is niets mis met wetenschap, kennis, economie en cijfers. Maar daarin ligt niet de waarde van mens en wereld. Daarin ligt ook niet het geheim van het leven, en niet de zin van het leven. De christelijke boodschap is dat God leeft en aanwezig is. We worden uitgenodigd dat te ontdekken en te delen. Daar vinden we leven, bij de levende Heer. Daar vinden we het geheim en de zin van het leven, bij Hem die leeft in ons. Daar vinden we onze bestemming en het doel van ons bestaan: bij Hem die aanwezig is.
Jezus nam afscheid, maar bleef aanwezig, zij het op een andere wijze. Dat is de verkondiging van Hemelvaartsdag. Aan ons de opdracht om dat te ontdekken, te ervaren en te delen. Als Hij leeft en in ons woont, dan mag en zal ons dat niet onberoerd laten. Als Jezus aanwezig is in deze wereld, dan mag en zal ons dat toch niet onbewogen laten?
Ds. Egbert Egberts