Kerk Onderweg: waar staan we? (2)

Inleiding

Onder de titel ‘Kerk Onderweg’ presenteer ik jullie als lezers de komende weken een serie artikelen in deze kerkbode. Dat is ook de vrucht van een studietraject dat ik onlangs kon afronden. Van 2016-2018 volgde ik een training in het kader van de verplichte nascholing voor predikanten: ‘Missionaire Specialisatie voor Predikanten’. Opzet is uiteraard om bezinning en gesprek in de gemeente op gang te brengen. Binnenkort hoop ik op een vrijdagavond gelegenheid te hebben om met u/jullie in gesprek te gaan over de artikelenserie. Ik laat u de datum weten, alvast welkom!

In dit tweede artikel stel ik de vraag: welke houding nemen we aan als kerk bij alle veranderingen zich voltrekken in de kerk en daarbuiten?

De kerk als organisatie

Ooit was ik werkzaam binnen een classis waar het de (goede) gewoonte was dat predikanten een presentatie verzorgden n.a.v. hun studieverlof. Ik had wat vakken gevolgd aan de universiteit op het gebied van management en organisatie. Tijdens de vergadering van de classis verdedigde ik de stelling ‘De kerk is een organisatie’. Nog herinner ik mij hoe alle aanwezigen, zonder uitzondering, over mij heen vielen. Hoe waagde ik het de kerk als een ‘organisatie’ te omschrijven?! De kerk was toch zoveel meer, zoveel heiliger, zoveel belangrijker?!
Ik bleef en blijf erbij: de kerk is een organisatie. Daarmee wil ik niet beweren dat er niet meer dan dat alleen over de kerk gezegd kan worden. Natuurlijk wel. Maar we moeten de kerk ook als een gewone organisatie durven bezien, was en is mijn idee. En dat is allesbehalve vanzelfsprekend, zo heb ik wel ervaren. In de kerk buitelen de emoties, tradities en stokpaardjes al snel over elkaar heen. En dat laat zich allemaal makkelijk onderbouwen met een beroep op de bijbel en de confessie. Kerkelijke vergaderingen zijn zomaar  emotioneel, chaotisch en verhit. Dat valt te begrijpen en deels ook te waarderen: de dingen van geloof en kerk raken ons diep. Dat is de positieve kant. De lastige kant is dat emoties al snel de overhand krijgen en een meer bezonnen aanpak daarmee lastiger wordt. En dat is nu precies wat er nodig is om de uitdagingen waar we voor staan het hoofd te kunnen bieden: een nuchtere, doordachte en afgewogen aanpak. ‘Strategie’ is het woord dat in de wereld om ons heen gebuikt wordt: wees je bewust van je doel, en probeer dat te bereiken. Wees daarbij innovatief, creatief, bewust van mogelijkheden en onmogelijkheden. Denk goed na, en durf ook wat.

Gewoon doen

Je moet ook naar een kerk willen en durven kijken alsof het een gewone organisatie is. De wetten van het gewone leven blijven van toepassing op de kerk. Ik merk dat we daar snel zweverig worden. Maar het is heel simpel: als een kerk leeg loopt, zijn drastische maatregelen op den duur onvermijdelijk. Woorden alleen helpen dan meestal niet. Natuurlijk geloof ik ook dat de kerk meer is dan een gewone organisatie. Het is de kerk van de Heer. Maar ze blijft een gewone organisatie met een meerwaarde die haar los maakt van het gewone leven. Dat besef is m.i. niet erg sterk ontwikkeld in de kerk. Prachtige vergezichten, meeslepende idealen, grote woorden: daar zijn we vaak goed in. En daar is niets op tegen. Het wordt pas een probleem als de idealen en vergezichten op gespannen voet met de realiteit staan. Er is niks mis met dromen. Maar dagdromerij is een valkuil.
De eigen geschiedenis
Het helpt enorm om je te verdiepen in de geschiedenis van de wereld van kerk en geloof. Die geschiedenis is rijk, ook aan veranderingen. Wij menen vaak dat bepaalde aspecten van bijv. liturgie, kerkmuziek, bijbeluitleg en manieren om de kerk te besturen er altijd geweest zijn. Alsof een bepaalde psalmberijming rechtstreeks uit de hemel kwam vallen. Alsof er altijd ouderlingen en kerkenraden geweest zijn zoals wij die nu kennen. Mooi niet. Dat is allemaal sterk aan verandering onderhevig geweest in de loop van eeuwen. Steeds bewoog de kerk mee op de golven van de tijd. Soms ging dat langzaam, soms voltrok zich een snelle drastische omwenteling (zoals de Reformatie, of de Afscheiding). Daarvan kennis te nemen helpt enorm om je eigen emotie en traditie kritisch te leren bezien. En dat scherpt de blik om de kansen te ontwaren die er zijn.

Wat nog meer helpt: doelbewust

Een kerkenraad die lijkt op een kruiwagen met kikkers zal moeilijk leiding kunnen geven aan een gemeente (wat wel zijn taak is). Als we ons allemaal laten leiden door onze eigen emoties, tradities en idealen is een gemeente zo’n kruiwagen met kikkers. Kerken die ondanks de ontkerkelijking groeien (en daar zijn er veel van, ook in onze regio!) zijn veelal kerken met een duidelijke identiteit. Die identiteit werkt samenbindend en geeft doel en zin aan het leven van de gemeente. Uiteraard zal zo’n identiteit nooit knellend kunnen zijn. In een gemeente met 1000 leden blijven er 1000 meningen, wat je ook afspreekt over visie, missie en identiteit. Maar als 1000 mensen over hun eigen schaduw heen kunnen stappen en doelbewust samen kunnen werken – dan kan er iets op gang komen, dan kan er opgebouwd worden. Als 1000 leden hun eigen emoties en tradities koesteren verlamt dat en geeft dat eindeloos stof voor conflicten – zo nuchter is dat.

Kortom:

Wil je in deze tijd de kerk opbouwen, dan is er talent nodig. Dat begint waar mensen zich bewust zijn van hun traditie en emotie, en die ook kritisch tegen het licht kunnen houden. Een gemeenschappelijk doel is een voorwaarde om samen iets te kunnen opbouwen. Dat doel is niet mijn of jouw ideaal van kerk, maar het Koninkrijk en de kerk van de Heer.

Ds. Egbert Egberts

 


© Gereformeerde Kerk Nijkerk   Leden   Account aanmaken?   ANBI   Privacy